Ashwagandha, znana również jako witania ospała (Withania somnifera), to roślina należąca do rodziny psiankowatych (Solanaceae). Występuje naturalnie przede wszystkim w regionach Azji Południowej, Afryki Północnej i na Bliskim Wschodzie. Od wielu stuleci jest obecna w tradycji ajurwedyjskiej, a współcześnie stanowi jeden z surowców wykorzystywanych do produkcji suplementów diety.
Zainteresowanie tą rośliną wynika między innymi z jej charakterystycznego składu chemicznego. Ashwagandha zawiera liczne związki pochodzenia roślinnego, w tym witanolidy, alkaloidy i związki fenolowe. Poszczególne części rośliny mogą różnić się proporcjami tych substancji, dlatego znaczenie ma również sposób pozyskiwania i przetwarzania surowca.
Jak wygląda ashwagandha i gdzie występuje?
Ashwagandha jest wieloletnią rośliną zielną lub niewielkim krzewem, który może osiągać wysokość około 30–150 cm. Charakteryzuje się rozgałęzionymi pędami, owalnymi liśćmi oraz niewielkimi, zielonkawo-żółtymi kwiatami. Jej owoce są kuliste, mają czerwoną lub pomarańczowoczerwoną barwę i znajdują się wewnątrz charakterystycznej osłonki.
Roślina dobrze przystosowuje się do warunków klimatycznych występujących w cieplejszych regionach świata. Można ją spotkać między innymi w Indiach, Pakistanie, Bangladeszu, Nepalu oraz wybranych obszarach Afryki i Bliskiego Wschodu.
Ashwagandha preferuje stanowiska dobrze nasłonecznione oraz gleby przepuszczalne. Jest stosunkowo odporna na wysokie temperatury i okresowe niedobory wody. Ze względu na swoje wymagania środowiskowe jest uprawiana przede wszystkim w regionach o klimacie tropikalnym i subtropikalnym.
Skąd pochodzi nazwa ashwagandha?
Nazwa ashwagandha wywodzi się z sanskrytu. Jest połączeniem dwóch słów: „ashva”, oznaczającego konia, oraz „gandha”, czyli zapach. Nazwa nawiązuje do charakterystycznego zapachu świeżego korzenia tej rośliny.
W literaturze można spotkać również inne określenia, takie jak witania ospała, żeń-szeń indyjski czy Withania somnifera. Warto jednak pamiętać, że określenie „żeń-szeń indyjski” jest nazwą potoczną. Ashwagandha nie należy do rodzaju Panax, do którego zaliczane są właściwe gatunki żeń-szenia.
Jakie części ashwagandhy są wykorzystywane?
W produkcji surowców roślinnych i preparatów z ashwagandhą wykorzystuje się przede wszystkim korzeń oraz liście. Poszczególne części rośliny różnią się składem chemicznym, dlatego informacja o rodzaju zastosowanego surowca jest istotnym elementem charakterystyki gotowego produktu.
Korzeń
Korzeń ashwagandhy jest jednym z najczęściej wykorzystywanych surowców. Po zbiorze jest oczyszczany, suszony i przygotowywany do dalszego przetwarzania. Może być sprzedawany w postaci sproszkowanej lub wykorzystywany do produkcji ekstraktów.
Liście
Liście stanowią kolejny surowiec wykorzystywany w produkcji ekstraktów roślinnych. Ich skład chemiczny różni się od składu korzenia. Zawierają między innymi witanolidy, w tym witaferynę A.
Korzeń i liście
Niektóre ekstrakty powstają z wykorzystaniem obu części rośliny. Takie rozwiązanie wpływa na końcowy profil chemiczny otrzymanego surowca.
Jakie związki chemiczne zawiera ashwagandha?
Ashwagandha jest źródłem wielu naturalnie występujących związków chemicznych. Do najważniejszych grup należą witanolidy, alkaloidy, saponiny oraz związki fenolowe.
Szczególną uwagę zwracają witanolidy, czyli grupa związków steroidowych charakterystycznych dla rodzaju Withania. Wśród nich można wymienić między innymi:
- Withaferin A (witaferyna A) – jeden ze związków występujących w ashwagandzie, którego zawartość zależy między innymi od części rośliny.
- Withanolide A – związek należący do grupy witanolidów.
- Withanoside IV – związek zaliczany do glikozydów witanolidowych.
- Withanoside V – kolejny przedstawiciel tej grupy związków.
Skład chemiczny rośliny nie jest stały. Może zależeć od odmiany, warunków uprawy, miejsca pochodzenia, terminu zbioru oraz zastosowanej metody przetwarzania.
Z tego względu surowce pochodzące z różnych upraw mogą charakteryzować się odmienną zawartością poszczególnych składników.
Ashwagandha w tradycji ajurwedyjskiej
Ashwagandha od dawna zajmuje miejsce w tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej, rozwijającej się na obszarze subkontynentu indyjskiego. W historycznych opracowaniach dotyczących ajurwedy można znaleźć odniesienia do wykorzystania różnych części tej rośliny.
W tradycyjnych systemach opisywano ją jako surowiec roślinny wykorzystywany w przygotowywaniu mieszanek i preparatów. Korzeń, liście oraz inne części rośliny były przetwarzane przy użyciu różnych metod, zależnie od lokalnych praktyk i przeznaczenia przygotowywanych produktów.
Współcześnie ashwagandha jest przedmiotem zainteresowania również ze względu na swój skład chemiczny. Jej poszczególne związki są analizowane w badaniach laboratoryjnych, a sama roślina jest wykorzystywana w przemyśle spożywczym i suplementacyjnym.
W jakiej postaci występuje ashwagandha w suplementach?
Ashwagandha wykorzystywana do produkcji suplementów diety może występować w kilku postaciach. Różnice dotyczą przede wszystkim stopnia przetworzenia surowca oraz technologii zastosowanej podczas produkcji.
Do najczęściej spotykanych należą:
Sproszkowany korzeń – powstaje poprzez wysuszenie i zmielenie korzenia rośliny. Jest to jedna z podstawowych postaci surowca roślinnego.
Ekstrakt z korzenia – otrzymywany w procesie ekstrakcji, podczas którego z surowca pozyskuje się określone związki chemiczne. Może być standaryzowany na zawartość wybranych składników.
Ekstrakt z liści – powstaje w wyniku przetwarzania liści rośliny i charakteryzuje się innym profilem chemicznym niż ekstrakty z korzenia.
Ekstrakt z korzenia i liści – wykorzystuje obie części rośliny jako materiał wyjściowy do produkcji ekstraktu.
Gotowe preparaty mogą być dostępne w formie kapsułek, tabletek, proszków lub produktów płynnych. Ich skład zależy od zastosowanego surowca i technologii produkcji.
Podsumowanie
Ashwagandha, czyli witania ospała (Withania somnifera), to roślina pochodząca przede wszystkim z obszarów Azji Południowej, Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu. Należy do rodziny psiankowatych i charakteryzuje się obecnością wielu naturalnych związków chemicznych, w tym witanolidów.
W produkcji surowców roślinnych i suplementów wykorzystuje się przede wszystkim jej korzeń oraz liście. Mogą one stanowić podstawę do przygotowania sproszkowanych produktów i ekstraktów o różnym składzie.
Znajomość pochodzenia, budowy i składu chemicznego ashwagandhy pozwala lepiej zrozumieć, czym jest ta roślina oraz dlaczego preparaty dostępne na rynku mogą różnić się między sobą pod względem wykorzystanego surowca i sposobu produkcji.
Artykuł sponsorowany
